Jump to content

Różański - Barszcz zwyczajny – Heracleum sphondylium L.


Recommended Posts

Barszcz zwyczajny – Heracleum sphondylium L.

Barszcz zwyczajny  Heracleum sphondylium L. zaliczany jest  do rodziny baldaszkowatych – Umbelliferae, czyli selerowatych – Apiaceae. Roślina dwuletnia lub trwała, dorastająca do 120 cm wys. Pospolita w Polsce. W Szwajcarii gatunek Heracleum sphondylium Linne (Wiesen Bärenklau; fr. Patte d’ours, Berce des pres; ital. Panece comune; retorom. Darsvenna cumina) rozdzielono na 4 podgatunki: Heracleum sphondylium L s.str. (dosłowny podgatunek), Heracleum sphondylium ssp. alpinum (L.) Bonnier et Layens, Heracleum sphondylium ssp. elegans (Crantz) Schübl. et G. Martens oraz Heracleum sphondylium ssp. pyrenaicum (Lam.) Bonnier et Layens. Niegdyś ważna roślina lecznicza i pokarmowa, obecnie sporadycznie opisywana przez specjalistów krajowych i zagranicznych.

Zanim rozpowszechniono uprawę buraków ćwikłowych, z barszczu zwyczajnego przygotowywano zupę (barszcz) i sałatki. Młode liście siekano i kiszono, a potem używano je do zupy. Świeże młode liście używano jak rukolę w sałatkach. Liście barszczu siekane można dodawać do ciasta naleśnikowego. Do płynnego ciasta dodaje się również baldachy kwiatowe lub same pączki kwiatowe z baldachów, a potem smaży jak naleśniki, analogicznie jak kwiaty bzu czarnego. Baldachy zwinięte (bardzo młodziutkie) gotowano w wodzie osolonej lub w rosole przez 15-20 minut i spożywano jako dodatek do mięsa i ryb. Mięsiste ogonki barszczu, podobnie jak ogonki arcydzięgla, dzięgla leśnego, kłącza imbiru lub korzonki lukrecji – smażono w cukrze lub miodzie (kandyzowanie, karmelizacja), potem suszono i posypywano cukrem pudrem, spożywano jak cukierki. Ja ze swojej stronie radzę takie kandyzowane ogonki namoczyć przez kilka sekund w spirytusie lub rumie, co podkreśla smak. Korzenie zawierają dużo cukru, ok. 10-17%, dlatego otrzymywano z nich cukier. Ponadto przygotowywano z nich wina, bowiem są źródłem cukru dla drożdży. Barszcz można z łatwością uprawiać w ogródku. Lubi gleby próchniczne, zasobne w azot i wodę.

W Polsce rośnie jeszcze gatunek barszcz syberyjski  Heracleum sibiricum Linne, który posiada podobne właściwości i zastosowanie.

Z barszczu pozyskiwane są różne surowce: korzeń, kwiatostan, liść, owoc, ziele  Radix, Inflorescentia (Flos), Fructus, Herba Heraclei sphondylii. W starych lekospisach znajdziemy je pod nazwami Radix et Herba Brancae ursinae germanicae, Radix, Herba, Fructus, Flos, Folium Sphondylii. Nazwa synonimowa dla barszczu zwyczajnego to Sphondylium Branca ursina Allioni.

Składniki:

Korzeń barszczu: furokumaryny (ok. 1%), np. pimpinelina, izopimpinelina, bergapten (=heraklina), izobergapten, sfondyna, angelicyna, ksantotoksyna;  fitosterole (beta-sitosterol), hydroksykumaryny (skopoletyna, umbeliferon, umbeliprenina; glikozyd kumarynowy – apteryna; olejek eteryczny, poliiny (poliacetyleny), kwas glutaminowy, arginina, żywice, cukry 10-17%, białka ok. 16%.

Ziele, liście, kwiaty: olejek eteryczny 2-3% (bogaty w monoterpeny i seskwiterpeny), furokumaryny (liść 0,5-0,6%, baldach 0,55%): angelicyna, bergapten, izobergapten, pimpinelina, psoralen, sfondyna, ksantotoksyna, karoten, witamina C.

Owoce: furokumaryny 0,62% (bergapten, fellopteryna, imperatoryna, ksantotoksyna, angelicyna, sfondyna, izobergapten, izopimpinelina), olejek eteryczny 1-2,5% (oktanol, octan oktylu, kapronian oktylu, maślan oktylu, mircen, limonen).

Działanie fitofarmakologiczne: uspokajające, rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, układu żółciowego, fotouczulające, obniżające ciśnienie krwi, moczopędne.

Wskazania: dyskinezy dróg żółciowych, kamica żółciowa, kolki żółciowe, obrzęk i ból wątroby, żółtaczka, refluks, zaburzenia trawienia (niestrawność, wzdęcia, biegunka, skurcze jelit i żołądka), bóle miesiączkowe, skąpe miesiączkowania, nadciśnienie, choroby skórne (bielactwo, łuszczyca, niektóre odmiany trądziku ustępujące pod wpływem promieni UV), skąpomocz, obrzęki; nerwice wegetatywne (np. żołądka), padaczka. Nalewka na owocach – niemoc płciowa (impotencja). Owoce mielone z dodatkiem terpentyny w dawnej medycynie – w leczeniu rzeżączki, zamiast Copaiva.

Przeciwwskazania: nadwrażliwość skóry na promie słoneczne; uczulenie na składniki (rumień z pokrzywką, świąd), laktacja, ciąża.

Preparaty i dawkowanie:

Infusum – napar: 1 łyżkę wybranego rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wrzącej wody, parzyć 20 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance naparu.

Tinctura – nalewka: 1 część rozdrobnionego świeżego lub suchego surowca zalać 5 częściami alkoholu 70%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 1-2 razy dziennie po 5-10 ml.

Pulvis –proszek: owoce zmielić w młynku. Zażywać 1-2 razy dziennie po 1/3- 1/2 łyżeczki. Uprzednio zmieszać z miodem lub zwilżyć alkoholem, aby uniknąć zakrztuszenia się. Przerywa bolesne skurcze w obrębie układu pokarmowego, poprawia samopoczucie.

Decoctum – odwar: 1 łyżkę rozdrobnionego korzenia zalać 1 szklanką wody, gotować 5-7 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić po 100-200 ml odwaru 2 razy dziennie.

Praktyczne zastosowanie barszczu w ziołolecznictwie opisał Witold Poprzęcki (Rośliny lecznicze, cz. II 1983 r., Ziołolecznictwo 1989 r.). Dużo miejsca poświęcił tej roślinie H. Leclerc w pracy Precis de Phytotherapie 1954 r. Samen Heracleum sphondylium wspomniał w 1861 r. dr Fr. Oesterlen. Szeroko tę roślinę opisali: G.C. Wittstein w 1882 r., ponadto znakomici farmakogności i fitochemicy R. Hänsel, R. Keller, H. Rimpler i G. Schneider w 1993 r. (Hagers Handbuch der pharmazeutischen Praxis). Dr F. Bässler (1966 r.) zaleca barszcz przy chorobach żołądka, jelit, w biegunce, schorzeniach skórnych. Niemieccy i szwajcarscy autorzy bardzo często przytaczają wartościową mieszankę leczącą nieżyt żołądka i jelit: 3 części korzeni barszczu na 2 części kłączy pięciornika, 4 łyżeczki takiej mieszanki na 2 szklanki wody, gotować na wolnym ogniu nawet 1/2 godziny. Pić kilka razy dziennie porcjami.

  • Lubię to 1
Link to comment
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

 Share

×
×
  • Create New...

Important Information

Zapoznaj się z: Terms of Use, Privacy Policy, Guidelines, We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue.