Jump to content

Recommended Posts

Szafran – Safran – Crocus jako lek i przyprawa

Na głównym portalu http://www.luskiewnik.pl opisałem krokosz, wzmiankując równocześnie szafran  Crocus sativus Linne. Szafran jest bardzo ciekawą rośliną leczniczą. W sklepach dostępne jest obecnie znamię szafranu  Stigma Croci, znana przyprawa, choć odważę się powiedzieć, że w Polsce mało popularna i sporadycznie stosowana. Jako roślina lecznicza szafran rzadko polecany i opisywany, choć niesłusznie, bowiem ujęty w Farmakopei Polskiej II i III. Jak podaje Farmakopoea Germanica III (1890 r.) na stronie 79 (pod nazwą Crocus – Safran) w rozcieńczeniu 1 część szafranu na 100 000 częsci wody daje jeszcze złocistą barwę, co świadczy o jakości i sile barwiącej szafranu.

Szafran należy do najdroższych przypraw. Aby uzyskać 1 kg znamion szafranu, trzeba wyskubać 150 tys. kwiatów. Szafran jest znany od starożytności. Opisany z papirusie Ebersa. Stosowany szeroko przez Arabów i Fenicjan. Opisali go Dioscorides Pedanius (40-90 r.) i Pliniusz (23-79 r. n.e.).

Surowiec dostarcza gatunek – szafran siewny, zwany popularnie krokusem – Crocus sativus L., zaliczany do rodziny kosaćcowatych – Iridaceae. Szafran ma słupek dolny z szyjką. Znamię szyjki jest trójdzielne. Pręcików 3. Szafran dobrej jakości ma specyficzny zapach. Powinien być mało połamany (pokruszony). Barwy pomarańczowej. Smak gorzki, nieco korzenny. W alkoholach i wodzie puszcza barwnik. Pod wpływem stężonego kwasu siarkowego sproszkowany szafran przybiera barwę niebieską, potem fioletową, na końcu brunatną.

Szafran był i nadal jest fałszowany. Najczęściej mieszany jest z krokoszem, wiórkami kurkumy, pręcikami lub fragmentami innych kwiatów, np. maku, nagietka. Znamiona kukurydzy zabarwione barwnikami syntetycznymi i odpowiednio pokrojone również naśladowały szafran, podobnie zresztą jak odpowiednio poszarpane włokienka z drewna sandałowego czerwonego. Dawniej posuwano się nawet do tego, aby wyekstrahowany (zużyty) szafran zabarwić barwnikami anilinowymi i sprzedawać jako świeży. Aby zyskać na masie znamiona moczono w glicerynie lub roztworze cukru.

Szafran jest suszony w podwyższonej temperaturze. Tradycyjne suszenie polega na umieszczaniu szafranu nad gorącymi węglami lub rozgrzanymi kamieniami.

Szafran trzeba przechowywać w ciemnym i szczelnym pojemniku, szybko bowiem traci swoje właściwości lecznicze pod wpływem powietrza i światła.

Krokusy są uprawiane, w Polsce jako roślina ozdobna, w Azji, Afryce i Południowej Europie jako przyprawa i roślina lecznicza.

Do składników znamion szafranu należą: barwniki karotenoidowe: krocyna C44H64O26, krocetyna C20H24O4, glikozyd gorzki – pikrokrocyna C16H26O7. Pikrokrocyna zbudowana jest z safranolu (safranal) i cukru – glukozy. Safranal nadaje szafranowi specyficzny zapach (przypomina zapach jodoformu) i smak. Krocetyna nie rozpuszcza się w wodzie. Krocyna jest rozpuszczalna w wodzie. W szafranie obecne są także: alfa-karoten, beta-karoten, gamma-karoten, zeaksantyna, likopen, flawonoidy (izoramnetyna), tłuszcze (2%), śluzy (do 14%). Popiół – nie więcej niż 6%.

W dawnej medycynie szafran wchodził w skład silnych leków, np. Tinctura Opii crocata – Laudanum rozrzedzone Sydenhami. Z szafranu sporządzano nalewkę – Tinctura Croci, syrop – Syrupus Croci i plaster – Emplastrum oxycroceum (obok szafranu zawierał wosk, mirrę, amoniak i in. składniki).

Stigmata Croci w XIX wieku było stosowane w medycynie oficjalnej, w leczeniu padaczki, histerii, konwulsji, nerwic wegetatywnych, apoplexis (pęknięcie naczynia krwionośnego w mózgowiu, utrata przytomności, udar).

Szafran działa uspokajająco, ale specyficznie. Znosi nerwice wegetatywne, obniża napięcie mięśni szkieletowych i gładkich, uspokaja drżenie i niekontrolowane nadmierne pobudzenie ruchowe. Nie upośledza przy tym procesów psychicznych i koncentracji, wręcz przeciwnie, na wiele osób działa psychostymulująco, poprawia proces zapamiętywania i odtwarzania informacji. Pomaga w koncentracji psychicznej i ruchowej. Znosi objawy depresji i stresu. Pobudza płciowo, dlatego uważany jest za afrodyzjak. Pobudza miesiączkowanie i erekcję, ułatwia i wzmaga skoncentrowanie się na akcie płciowym i fantazjach seksualnych. Wzmaga ukrwienie narządów płciowych. Działa żółciopędnie, antyseptycznie i pobudza czynności przewodu pokarmowego. Obniża poziom cholesterolu we krwi, hamuje rozwój miażdżycy. Nasila skurcze macicy, dlatego nie należy podawać szafranu kobietom ciężarnym. In vitro wykazuje wpływ przeciwnowotworowy.

Szafran przedawkowany jest niebezpieczny. Wywołuje wymioty, biegunkę, krwawienia z przewodu pokarmowego i układu moczowo-płciowego. 20 g szafranu może zabić człowieka.

Zalecane dawki wynoszą 1-1,5 g/dzień. Można ją spoć na raz w ciągu dnia, lub rozłożyć na porcje, np. po 500-600 mg 2-3 razy dziennie. Nalewkę zażywać 1-3 razy dziennie po 5 ml, w razie mocnego  zdenerwowania i nerwicy – 10 ml. Nalewkę sporządzić zalewając 1 łyżkę szafranu 300 ml alkoholu 40-60%. Po 7 lub kilkunastu dniach nalewkę przecedzić. Napar wodny lub mleczny z szafranu – 1-1,5 g szafranu zalać wrzącym mlekiem lub wodą, odstawić na 20 minut. przecedzić. Pić w ciągu dnia w trzech porcjach. Przy kaszlu i osłabieniu grypowym mleko szafranowe osłodzić miodem. Jako afrodyzjak – 10 ml nalewki przed stosunkiem lub 1 g świeżo sproszkowanego szafranu popić gorącą herbatą.

Szafran służy do barwienia środków spożywczych, leków i suplementów. Doskonale barwi tłuszcze. Jako przyprawa dodawany do rosołu, drobiu, ryżu, ryb, baraniny, zupy rybnej. W starozytności służył do barwienia tkanin.

  • Nadzieja 1
Link to comment
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

 Share

×
×
  • Create New...

Important Information

Zapoznaj się z: Terms of Use, Privacy Policy, Guidelines, We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue.