Jump to content

Recommended Posts

Kairyna – kairinum – stary lek przeciwgorączkowy

Gdy byłem studentem, wraz z kilkoma przyjaciółmi otrzymaliśmy od dziekana wydziału pomieszczenie piwniczne do celów laboratoryjnych na potrzeby sekcji chemotaksonomii i fitochemii koła naukowego. Opiekunem naszej sekcji był doskonały dydaktyk i naukowiec dr Lesław Pilc, którego serdecznie pozdrawiam. Doktorowi Pilcowi zawdzięczam tak wiele, że trudno to wyrazić słowami; wspaniały Człowiek.

Podczas porządkowania uzyskanych pomieszczeń piwnicznych znalazłem wiele starych odczynników i sprzętów, niektóre były z lat 50. i 60. Wśród tajemniczych gąsiorków (np. z bromem) i butelek znalazła się chinolina. Dotąd znałem chinolinę jedynie z teorii i opisów, wówczas mogłem ją powąchać, a nawet spróbować. Od razu, gdy otwarłem zalakowaną zakurzoną butelkę z chinoliną uderzył mnie zapach, trochę skojarzył mi się z płynem do konserwowania podkładów kolejowych, po części z chinoksyzolem, który znałem w dzieciństwie (do odkażania). Chinolina (benzopirydyna) to wspaniała substancja, stanowiąca podstawę do syntezy dla ogromnej liczby leków. Jest to związek heterocykliczny o wzorze sumarycznym C9H7N,  w postaci żółtawej, a w miarę starzenia (światło, tlen) coraz ciemniejszej (wreszcie prawie czarnej) cieczy o silnym zapachu i ostrym smaku, naftowo-smołowym. Występuje w smole pogazowej i ropie naftowej.

 
chinolina = Quinoline; otrzymana w 1834 r. przez Friedlieb Ferdinand Runge (1794–1867), ze smoły węglowej w wyniku destylacji.

Czysta chinolina także była kiedyś lekiem, do początku XX wieku. Rozcieńczano ją spirytusem, eterem, acetonem, olejami i używano do smarowania skóry przy zakażeniach bakteryjnych i grzybiczych (mikozy). Chinolina posiada silne właściwości bakteriobójcze, bakteriostatyczne i fungistatyczne, ponadto pierwotniakobójcze. Zabija roztocze, pajęczaki i owady pasożytnicze. Najczęściej były używane roztwory 5% chinoliny. Wcierane w skórę działają przeciwbólowo, chłodząco i znieczulająco, dlatego zwrócono na nią uwagę. Drobnoustroje zabija w roztworze 1%. Przeciwgnilnie działa przy stężeniu 1:10 000. Chinolina stała się w dawnej medycynie środkiem antyseptycznym w leczeniu zakażonych ran jak i w profilaktyce infekcji zranionej skóry.

Chinolinę stosowano też doustnie, jednakże nie przyjęła się jako lek z powodu smaku i zapachu. Podana doustnie obniża ciepłotę ciała, ale wywołuje odbijanie się, nudności i wymioty, szczególnie w wysokich dawkach (2-3 g). Przeciętne dawki lecznicze chinoliny wynosiły 1-1,5 g, jako środek przeciwgorączkowy, przeciwbólowy, żółciopędny i antybakteryjny. Podawano ja przy durze brzusznym, nerwobólach i reumatyzmie. Roztwór 5% na etanolu z wodą (1:1) służył do pędzlowania zmian przy błonicy. Z tego względu, że chinolina była kłopotliwa w dawkowaniu jako ciecz, dokonano syntezy winianu chinoliny – Chinolinum tartaricum – krystaliczna substancja, podawana w dawce 0,5-1,5 g dziennie jako lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy.

Środkiem obniżającym ciepłotę ciała u chorych gorączkującym jest kairyna = kairine (kairinum), wprowadzona do lecznictwa w 1882 r., która pod względem chemicznym stanowi wodzian oxychinoletylu. W lecznictwie używano chlorek kairyny w dawce 0,5-1 g kilka razy dziennie, przy czym nie przekraczano 5 g w ciągu doby.

Pochodną chinoliny jest chinina i kwas fenylocynchoninowy (atofan). Atofan zwiększa wydalanie kwasu moczowego z ustroju i zmniejsza stany zapalne oraz dolegliwości bólowe w przebiegu artretyzmu (dna). Kwas fenylocynchoninowy podawany był doustnie po 500 mg 2-3 razy dziennie.

Pochodną chinoliny jest cynchokaina (cynchocainum hydrochloricum), która w postaci maści, roztworu i żelu 0,05-1% działa silnie znieczulająco miejscowo.

Strukturę chinoliny mają też pochodne 8-hydroksychinoliny. Znany jest Vioform, czyli kliochinol, o działaniu pierwotniakobójczym, antybakteryjnym i przeciwgrzybiczym.

Proste związki chinoliny wyszły z użycia, bowiem przedawkowane powodowały wymioty, methemoglobinemię, a nawet zapaść z sinicą. Należy jednak pamiętać, że współczesne leki przeciwgorączkowe w nadmiernych dawkach również są toksyczne. Zatem większych osiągnięć w farmakologii nie uzyskano, zresztą niby-współczesne środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe mają swoją genezę również w XIX wieku, np. paracetamol

Link to comment
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

 Share

×
×
  • Create New...

Important Information

Zapoznaj się z: Terms of Use, Privacy Policy, Guidelines, We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue.